Ki Kyntien Ba Kyntang La pynkylla da I Bah P S Lyngdoh

From the pages of Gospel of Sri Ramakrishna
(part of an ongoing project by Ramakrishna Mission, Sohra)

Kynrad bad u Nongbud
Rymphang 1882

M: Um shym la sngew thuh janai ïa ka jingpynwan dur shaphang kane, “ka dur jong u Mynsiem”. “Hynrei babu”, u la ong ha u Kynrad, “u briew u dei ban batai ha uta uba mane ïa ka dur dewbyrtha ka bymdei ka dur u Blei, bad ba, katba ki duwai puson ïa ka, ki dei ban don ka dur u Blei ba lah ban iohi ym ïa ka dur dewbyrtha. U briew um dei ban mane ïa ka dur dewbyrtha.”
Kynrad(u ktah mationg): “Kata ka long kawei na ki rukom jonglong jongphi ki nong-Kolkata–kiba ai jingkren bad kiba ai jingshai ïa kiwei pat: Ym don uwei ruh uba sngewthuh ba da kumno ban ioh jingshai. Phi dei uei ban hikai ïa kiwei pat?”.
Uta uba long u Kynrad jong ka pyrthei salonsar un hikai ïa kiwei. Tang ma U hi U hikai iangi, uta uba la pynlong ïa kane ka pyrthei-mariang, uba la pynlong ïa ka sngi bad u bnai, ïa ki briew bad ki mrad bad ïa baroh kiwei ki jingthaw, uba la pynioh ki lad ki lynti ba kin nehkin long, uba la kyrkhu ïa ki khun ki kti, ki kmie ki kpa bad ba lateh lakam ïa ki da ka jingieid ban pynheh-pynsan ïa ki. U Trai Kynrad u la leh bunbah kiwei kiwei pat-Un ym pyn-i ha ki briew ïa ka rukom ban mane ïa U? Lada ki donkam jinghikai, te, Un dei u Nonghikai. U long u Nongialam mynsiem jongngi.
“Tharai, lehse ka don kano kano ka jingbakla ha ka jingduwai ïa ka dur dewbyrtha, te u Blei um tip ba lyngba kata, U hi u pynpaw ialade? Un da sngewbha eh ïa kata ka jingmane blei ruh. Balei phin pynktha khlieh ialade shaphang kata? Kan jin da la bha eh ba phin pyrshang ban wad jingshai bad pynleit jingmut da lade hi.”
Ha kane ka kynti u M u la sngew ba ïa ka jingsngewkhyllew jong u la pynduh-pyndam syndon. Mynta te u la ong halade. Hooid, u la kren ïa ka jingshisha. Ka donkam aiu ïa nga ban hikai ïa kiwei pat? La nga la sngewthuh shaphang u Blei? La nga ieid shisha ïa U? “Ngam pat don kamra kaba biang ban thiah ialade, bad nga khot sngewbha ïa ki paralok ban ïa don bynta lang bad nga! Ngam pat tip ei ei shaphang u Blei, la katta ruh nga pyrshang ban hikai ïa kiwei. Katno ka long kaba lehrain! Haduh katno nga long uba bieit shisha. Kane kam dei ka kot hikai jingkhein ne ka kot jingiathuh khana pateng ne ka jingpule ïa ka jinghikai ktien bapher bapher, ïa kum kata lah ban hikai ïa kiwei. Em, ïa kane ka jinglong maia jong u Blei. Kaei kaba u nga ka wanpaw ha nga.”
Kane ka long ka jingiatainia banyngkong jong u M bad u Kynrad bad da kaba kmen ka long ruh kaba khatduh.
U Kynrad: “Phi la kren ïa ka jingmane-blei ïa ka dur dewbyrtha. Lada dei ba ïa ka dur la shna na u dewbyrtha, ka donkam ïa kum kata ban mane-duwai ruh. U Blei da lade hi u la pyndonkam da bun ki rukom jingmane-duwai blei. U Uba long u Kynrad jong ka pyrthei salonsar u la pynbit-pynbiang ïa kine baroh ki rukom ban pyniadei kat kum ka jingkot bor ka pyrkhat briew ha la ka kyrdan-kyrdan jingsngewthuh bad jingshemphang.
“Ka Kmie ka st ki jyntah ba har rukom ban pyniahap kat kum ka jingdawa ka kpoh jong ki khun jong ka. Shu ong noh, ka don san ngut ki khun. Lada ka don dohkha ban shet kan shet bun rukom – kan shet dohkha pulaw, ka shet sdieh bad sdieh tyrkhong bad kumta ter ter ban pynbang bad pyniadei kat kum ka bor met jong ki.”
“Phi sngewthuh ïa kaei ba nga ong?”
M:(da kaba sngewrit): “Hooid babu, Da kumno, babu, ngi lah ban pynneh ïa la ki jingmut-jingpyrkhat ha u Blei?”
Kynrad: “Iai khot ïa ka kyrteng u Blei bad rwai iaroh ïa ka burom jong U bad ïa syllok bad ki kynja riewkhuid, bad teng teng leit jngoh ïa ki jaka kyntang bad ki riewkhuid. Ka jingmut kam lah ban neh ha u Blei lada ka ngam sngi bad miet ha ki kam pyrthei, ha ki kam bad jingkitkhlieh bakynja pyrthei, ka long kaba donkam eh mynta ban pynleit jingmut ha la marwei bad nangta ban pyrkhat tang shaphang u Blei. Ban pynneh la ka jingmut-jingpyrkhat ha u Blei ka lng kaba eh, ha kaba nyngkng, lymda u briew u iai pyshang ban puson-blei ha la marwei. Haba u dieng u dang lung, dei ban da ker sawdong jong u, lymda kumta, un shah bam ha ki blang ki masi”.
“Ban puson-blei, phi dei ban pynkyrpang ialade ne shong ha ka jaka kyndong ne ha khlaw. Bad phi dei ban pyniapher barabor ïa kaei kaba shisha bad ka bym shisha. Tang u Blei u long uba shisha, U jingpynlong ba neh pateng-la-pateng, baroh kiwei pat ki bymshisha, kaba mut ki bym iaineh. Da kaba pyniapher kumta, u briew u lah ban kynther pynkhuid lut ïa kiei kiei ki bym shisha na la ka jingmut-jingpyrkhat.”
M(da kaba sngewrit): “Kumno ngi dei ban im ha kane ka pyrta”
Kynrad: “Pyndep la ki kamram jongphi baroh, hynrei pynneh la ka jingmut-jingpyrkhat ha u Blei. Im, lang bad baroh-ka tnga bad ki khun, u kpa bad ka kmie- bad shakri ïa ki. To khein bad to niew ïa ki ba ki long kiba kordor haphi, hynrei to tip da la mynsiem baroh ba ki im namar jongphi.”
“Ka nongtreikam iing haiing uba riewspah ka pyndep la ki kam iing baroh, hynrei ka jingmut-jingpyrkhat jong ka ka leit jingmut thik tang ha la ka jong ka shnong ba ka shong ka sah. Ka ri ka sumar, ka pynheh-pynsan ïa ki khun u kynrad jong ka kumba dei la ki jong hi. Ka ju khot ïa ki wat kum, u Rama jongnga ne u Hari jongnga; Hynrei hapoh ka dohnud jong ka ka sngewthuh shai kdar ba kim long da lei lei ki jong ka.”
“Ka dkar ka jngi kylleng kylleng ha um. Hynrei phi lah ban mutdur hangno ka jingmut-jingpyrkhat jong ka ka don? Hangtei kin harud jong ka wah, haba don ki pylleng ba ka la kha. Pyndep la ki kamram ha pyrthei, hynrei bat triang la ka jingmut-jingpyrkhat ha u Blei.”
“Lada phi rung ha ka pyrthei nyngkong khlem da ioh jinghikai-ïa ka jingieid shaphang u Blei, phin ïa kynduh jingeh man la ka teng. Phin shah tyllep ha ki jingjynjar jong ka, ki jingpynkhuslai jong ka, ki jingpynsngewsih jong ka. Bad katba phi nang ngam shuh shuh ha kiei kiei kiba kynja pyrthei, katta phin nang shah teh bad kyrsum bad ki.”
“Nyngkong, kyllan da ka umphniang ïa la ki kti nangta sa ot ïa u sohphan, lym kumta ka thit kan dambit iaphi. Nyngkong pynioh ïa ka umphniang jingieid bakyntang bad nangta sa kner la ki kti ha ki kam jong ka pyrthei.”
“Hynrei u briew u dei ban pynkyrpang ialade khnang ban ioh ïa kane ka jingieid bakyntang. Ban ioh ïa ka makhon na ka dud phi dei ban pynlong doi ïa ka ha u khiew bakyrpang. Lada don jingpynthut, ka dud kam kylla doi pat. Nangta, phi dei ban buh kyrpang ïa baroh ki kam ba dei ban trei, shong haba jar jar bad king ïa ka doi. Te, tang da kaba leh kumta phin ioh makhon.”
“Nangta shuh shuh, da kaba puson ïa u Blei ha jaka ba kyrpang ka jingmut-jingpyrkhat ka ioh ïa ka jingnang-jingtip, ka jingieid mynsiem bad ka jingpynleit jingmut. Hynrei kata kajuh ka mynsiem ka ngop arsut lada ka shong pyrkhat tang ha ki kam pyrthei. Ha pyrthei don tang kawei ba u briew u pyrkhat, “ka kynthei bad ka ksiar”, Ka kyntien “Ka kynthei bad ka ksiar”, ïa kaba la ju pyndonkam kylleng ha ka jingmut balum ba lang, ka paw shi paw ha ki jinghikai jong u Ramakrishna ban kdew ïa ki jingpynwit ba kongsan ha ka jingkiew ka jinglong ba kynja mynsiem. Kane ka jingpynsngew ba sngewieid jong u Kynrad, “kaminikanchan-ka kyntien ba la ju pyndonkam da u Ramakrishna ka thew ïa ka jinglong kangar, la ju pyndonkam bakla. Da ka u la mut tang ïa “ka jingkwah brai bad ka jingthrew”, ka jingpynkhih ba pynlong bih kaba khang ïa ka jingkiew jong u nongkynjoh sha ka thong ha ka jinglong ba kynja mynsiem. U la pyndonkam ïa ka ktien “kamini”, ne “ka kynthei”, kum ka kyntien ba thew ïa ka jingkwah brai ka doh, haba ialap ha la ki nongbud shynrang jong u. U la sneng ïa ki longkmie ha kawei pat ka liang, ban isih ïa “u shynrang”. “Kanchan”, ne “ka ksiar”, ka dak jong ka jingthrew, kaba long kawei pat ka jingpynwit ïa ka jingim bakynja mynsiem.

Ka Jingkren U Swami Vivekananda ha Chicago:

Ka Jingkren Shaphang Ka Niam Hindu
19 Tarik, Nailur 1893
Don lai tylli mynta ki niam ha ka pyrthei kiba la hiar pateng naduh mynkulong kumah, ka niam Hindu, ka niam Zorastrian bad ka niam ki Jew. Baroh ki la shah ïa ki jinglynsher ka por bad da ka jingiaineh jong ki, ki la pynpaw ïa ka tynrai baskhem jong ki. Katba ka niam ki Jew kam lah ban ieng ïa ka niam Kristan bad ka la shah pynmih noh na ka jaka tynrai jong ka da ka khun jong ka, khyndiat ki Parsis ki dang sah ban sakhi ha ka pyrthei ïa ka niam bakhraw jong ki, ki tnat kiba bun ruh ki la mih ha India bad ki la pynkhynniuh ïa ka niam jong ka Vedas naduh tynrai; hynrei kum ki jingat phyllung ka rud duriaw hadien u Jumaibah, ki ran noh tang shiphang bad ka wan biang ka Jingshlei bah kaba tyllep lut ïa baroh bad kham khlain da ki phew hajar shah. Hadien kane ka jingtyliep ba ka la jem jai; ki mat rit baroh ki-la shah klun lut bad ki la kylla long langi kawei ka met bah, kata ka long ka jingngeit batynrai.
Na ki jinghikai bakhraw ki Vedas na kiba ka jingstad saian mynta ki mih haduh ki rukom mane blei thaw bad ki jingiathuhkhana puriskam, ki jing bymngeit ïa ki ba sha lyndet jong ka niam Buddhist, bad ki jingbymngeit ki Jain, baroh ki don ka jingiadei bad ka niam Hindu.
Ka jingkylli ka mih, hangno ka tynrai kaba kine ki tnat baroh ki ïa kynduh? Hangno ka thymmei ha kaba kine ki jingiapher baroh ki ïa mih lang kawei? Kane ka long ka jingkylli kaba ngan pyrshang ban jubab.
Ki Hindu ki la ioh ïa ka niam jong ki lyngba ki jingpynpaw na ki Vedas. Ki ngeit ba Vedas, ki long khlem jingsdang ne khlem jingkut. Phi lah ban snewlyngoh kumno ba ki kot ki long khlem jingsdang ne jingkut. Hynrei ki Vedas kim long satia tang ki kot. Ki mut ïa kita kiba ki ain ba kynja mynsiem ba la lum lang da ki riewstad lyngba ki por. Kumba ka ain ka jingring ka Pyrthei (gravity) ka don naduh shuwa ka jingshem ïa ka bad kan iai don wat la u briew un klet ïa ka. Kumta ruh kan long ki ain ba synshar ïa ki mynsyiem. Ki jingiadei ba kynja mynsiem na ki jingsneng, ki jing ong, hikai, ne- ki jingiadei mynsiem para mynsiem ne ki jingiadei ba marwei ka mynsiem bad ruh ka thymmei mynsiem. Kine baroh la don naduh shuwa ban shem ïa ki bad kin iai sah wat la ngi klet ïa ki.
Ki nongshem ïa kine ki aiñ la khot ïa ki, ki Rishis bad ngi burom, ïa ki kum ki briew ba janai. Nga sngew sarong ban iathuh-ia phi ba bun na kiba khraw tam na ki, ki dei ki- kynthei. Lah ban ong ba kine ki aiñ:kumba ki aiñ ki long khlem jingkut, ki la dei ban don ka jingsdang, Ki Vedas ki hikai ba ka jingpynlong ka long khlem jingsdang ne jingkut. Ka saian ka la pynshisha ba ka bor na jrong ka kat juh khlem-tam ne duna por ka, por ha-kaba ym shym don ei-ei; hangno kane ka bor, baroh ka don? Katto katne ki ong ka la don ha ka dur ka bym lah ban-iohi ha u Blei. Ha kata ka rukom ba u Blei u long teng teng uba paw bad teng teng u bym paw, ka ba lah ban pynkylla dur ïa u. Kiekei kiba iai kylla bad bun rukom long kiba jot Kumta-U-ruh u lah ban iam, kata ka bym lah, ban long. Namarkata ym shym don kata ka i ym shym la pynlong.
Ngan pyrshang ban pyndonkam da ka jingia nujor, ka jingpynlong bad u Nongthaw ki long ar tylli ki laiñ ba ïa iaid marsyndah. U Blei u long u Nongpynlong uba da ka bor jong ki jait-pa ki jait la pynlong na ki jing kynrum ki iaid beit shipor bad hadien ki duh noh. Kane ka long kaba u Bramon man ka sngi u iai kynud Sngewtynnad bad u rwai u Blei u la pynlong kum “kita kiba mynshuwa.” Kane ka iadei bha bad jingstad saian ba mynta.
Lada nga ieng hangne bad khapbrip la ki khmat bad pyrshang ban pyrkhat ïa ka jingim jong nga, “Nga”, i nga Kaei ka jingmut nga? Ka jingmut jong ka met. Nga haba kumta ngam long ei-ei? Tang ki jingpyndait paiñ ïa ki tiar ba Ki Vedas ki ong “Em” Nga long ka mynsiem ba im ha ka met. Ngam dei ka met. Ka met kan iap, hynrei ngan nym iap. Nga don hangne hapoh ka met, ka, kan iap, hynrei ngan iai im. Nga don ruh ka mynno ïa ka mynsiem ym shym la pynlong, kaba mut ka jingia pyndait lang kaba hadien pat yn sa pynpra. Lada ïa ka mynsiem ïa thaw, ka dei ban iap. Katto katne la kha donbok ïa ki. Ki koit ki khiah ryngkat ka met bad ka jabieng baproh bad baroh ki jingdonkam ka pynbiang. Kiwei pat la kha jynjar ïa ki khlem kti ne kjat, ki wei pat kiba bieit bad ba im ka jingim jynjar. Balei te ïa ki baroh la pynlong lang da U Blei ba hok bad ba isynei, balei U la pynlong ïa uwei u basuk bad ia-uwei pat uba jynjar. Balei ba u leh shiliang kumta kan nym lah ban long ba kito kiba im jynjar mynta kin im suk, pat hadien. Balei u briew un im jynjar hangne hapoh ka jingsynshar u Blei Uba hok bad ba isynei.
Ha ka wei pat ka liang ka jingpyrkhat shaphang U Blei, Nongbuh Nongthaw kam lah satia ban batai ïa kane ka jingiapher; hynrei ka pyni ïa ka nusib jot jong u. Dei ban don ki daw shuwa ka jingkha kiba pynlong ïa u briew uba jynjar ne uba suk bad kito i ki jingong, ki jingleh jong u ha ka mynnor.
Baroh ki bor pyrkhat bad ka met ki long hiar pateng. Don ar tylli ki lain jingim kiba iaid ryngkat ryhgkat, kawei ka jong ka mynsiem bad kawei ka jong ka doh. Lada ka doh bad ki jingkylla jong ka kibatai lut ïa kaba ngi don, ym donkam ban artatien ïa jingdon ka mynsiem. Hynrei ym lah ban pynshisha ba ki jingpyrkhat ki mih na ka doh: bad ta ka daw jingstad pyrkhat ka long tang ma ka marwei, kumjuh ruh kalong kaba shisha ba ka jingstad ba kynja mynsiem kan long tang ma ka marwei bad kumjuh ruh ka jinglong ba tang marwei ka doh; hynrei ym kawei na kine ka long kaba shisha.
Ngim lah ban len ba ka met ka don katne ki jinglong na ka jinghiar pateng, hynrei kine ki jinglong ki long tang ki dur kiba nabar kiba dei tang ka jingmut jingpyrkhat ba khyllah kiba trei lyngbba ki rukom ba khyllah. Don ruh kiwei ki jinglong kiba pher jong ka mynsiem pynlong da ki kam baladep mynshuwa. ka mynsiem bad ka jingthmu da ki ain na jingiasnoh lang kin kha long ha ka met kaba long ka atiar babha tam na ka bynta kata ka jingthmu. Kane ka long kaba iadei bad ka saian, namar ka batai ïa kiei-kiei baroh da ka jingmlien, bad ki jingmlien ki mih na ki jingiaileh bunsien. Kumta ki jingiaileh bunsien ki long kiba donkam ban batai ïa ki jingmlien jong ka mynsiem ba dang kha. Namar ba ym lah ban ioh ïa ki ha kane ka jingim ba mynta, kumta ki dei ban long kiba la don naduh ki por ba mynshuwa.
Ka don sa kawei pat ka jingai jingmut ynda la ñiew ba kine ki long kiba dei, kumno ka lah ban long ba ngam kynmaw ei-ei ïa ka jingim ba mynshwa. La da kaba jem eh ban batai ïa kane. Mynta nga kren phareng. Kam dei satia ka ktien tynrai jong nga; ha ka jingshisha ym shym don satia iwei ruh i ktien ha ka jingpyrkhat jong nga; hynrei nga tang shu pyrkhat kumta kumta hi ki wan rung baroh baroh. Kata ka pyni ba ka jingpyrkhat ka long tang na sla jong ki bor pyrkhat baroh bad hapoh jong ka la tei thup lut ïa ki jingtbit jong ngi baroh. Pyrshang bad iai ialeh tyngeh kumta phin lah ruh ban pyrkhat ïa ka jingim ba mynshuwa jong phi.
Kane ka long ka sakhi ba tikna. Ka jingpynshisha ka long ka sakhi ba janai tam ïa kane ka jingantad bad kane ka long ka jingtynjuh kaba khraw ïa ka pyrthei ba la buh da ki Rishis. Ngi la shem ïa ka jingbuhrieh ba jylliew kiba lah ban pynkhih ïa ki duriaw bah jong ki jingkynmaw, pyrshang bad phah kynmaw ka jingim ba mynshuwa jong phi.
Kumta u Hindu u ngeit ba u long u mynsiem ïa u ba ka waitlam hi ka lah ban dung ne ka ding kam lah ban thang ne ka um kam lah ban bam ne ka lyer kam lah ban pyntyrkhong. U Hindu u ngeit ba ka jingim ka long ka jylli kaba ki pud jong ka ki long ki bymjukut bad ba ka jaka pdeng ka long ka met bad ba ka jingiap ka mut ka jingpynkynriah ïa ka jaka pdeng na wei shawei pat. Ïa ka mynsiem ym shym la teh da ki saikhum ka doh. Na ka thymmei hi ka long kaba laitluid, khlem saiteh, kaba khuid kaba sngur bad bajanai. Hangno-re-hangno ka shah teh ha ka jinglong doh bad ka sah ha kata ka jingshah teh.
Balei te ba kaei-kaei kaba laitluid, kaba janai bad ba sngur ba ka shah khum ha ka jinglong doh? Kumno ka mynsiem ba janai ka shah pynthame ban ngeit ba ka long ka bym janai, La iathuh ba ki Hindu ki kiar ïa kane ka jingkylli. Katto katne ki riewpyrkhat ki kwah ban buh iwei bad ar ki briew bym janai bad ban pyndonkam ki kyrteng bakhraw-bakhraw ban pyndap ïa ka jaka ba thylli. Hynrei kaba jer kyrteng kam batai ei-ei satia. Ka jingkylli ka sah hi kumjuh. Kumno u ba janai un long u bym janai. Kumno bakhuid ba tang ma u hi un kylla wat tang iwei ruh phngit na ka jinglong jong u? Hynrei u Hindu u long bakhuid basuba. Um kwah ban rieh ialade hapoh ki jingpynshongnia ba bakla, u long uba shlur ban jubab shai kdar ïa kane bad ka jubab ka long “Nga hi ngam tip. Ngam tip kumno u briew bajanai, ka mynsiem ka prykhat ialade ka bym janai, ka pyniadei bad pyniasoh ialade bad kaba long tang ka doh”. Hynrei ka jingshisha kan long hi ka jingshisha. Ka long kaba shisha ba iwei pa iwei i pyrkhat ialade kum ka met ba kynja doh. U Hindu hi um shym pyrshang ban batai balei ba u ñiew ialade kum ka met ba kynja doh. Ka jubab ba kane ka long ka mon U Blei kam long kaba shai. Kane kam shym pher hi na kaba u ong, “Nga hi ngam tip” Ka mynsiem briew ka long kaba junom bad bym ju iap, kaba janai bad ka bymjukut, bad ka jingiap ka long tang ka jingkylla jaka sah ka mynsiem na kawei sha kawei pat. Ïa ka mynta la pynkhreh lypa da ka kam ka mynnor, ïa ka lashai da ka mynta. Ki mynsiem kan iaid shaphrang ne kylla dien trai na kawei ka jingkha sha kawei pat. Hangne ka mih sa kawei pat ka jingkylli: la u briew u long tang kum i lieng rit hapdeng ka eriong-erngit uba shah kynting sha jrong ha ki jingatphyllung bad ban shah lynsher pat ha kajuh ka por, uba shah padoi shane shatai ha ka mon ki kam babha ne basniew uba khlem bor khlem sor; uba shah pynjot pynpra ha ki dew jong ka jingpynlong, i khñiang barit ba shah kyrshoiñ ha ka shalyntem ka jingpynlong ka bym ju sngap ïa ki jingiam bad jingjaw ummat jong kiba ha ieng ha sem? Ka mynsiem ka sngewdiaw na ka bynta kane hynrei kane ka long ka aiñ ka Mariang. Haba kumta ym don jjngkyrmen? Ym don jinglait im dei ka jingiam lynter khtang kaba mih dohnud jong ka jingduh jingkyrmen. Ka poi shaduh ka khet jong ka jingisynei bad ki ktien pyntngen bad jingkyrmen ki hiar bad ai mynsiem ïa ki riewkhuid ki Vedas bad u ieng ha khmat ka pyrthei bad kaba jem u pynbna ïa ka khubor babha. To sngew phi khun kiba la ioh ïa ka jingkmen ka bymjukut bad ma phi kiba shong ha ki syrtap ba hajrong eh. Nga la shem ïa Uba sha lyndet ka jingdum ba ka jingngeit bieit baroh: da kaba Phi ithuh ïa U phin lait im na ka jingiap. Ki khun kiba la ioh ïa ka jingkmen ka bymjukut katno ka long ka kyrteng kaba thiang bad ba dap da ka jingkyrmen I Shah ba ngan khot iaphi ko lok ka kyrteng ka sngewthiang. Ki nongioh pateng kajingkyrkhu ka bymjukut iaphi ki Hindu kim khot ki nongpop, phi dei ki khun U Blei ki nongioh bynta ïa ka jingkyrkhu ka bymjuiap. U jingthaw bakhuid bad phi ka jinglong Blei ha ka pyrthei kum ki nongpop! Ka long pop ban khot ïa u briew kumta; ka long ka jingpynbudnam ïa ka jaidbynriew.
Mih phi ko Sing; kynther noh ïa ka jingngeit bieit bad phi dei ki langbrot; phi dei ka mynsiem bymjuiap, ka mynsiem ba laitluid, kaba la kyrkhu bad kaba junom; phim dei ka doh, phim dei ka met. Ka doh ka long ka shakri jong phi; ym dei pat maphi u shakri jong ka doh.
Dei namar kata ba ki Vedas ki pynbna ba ym dei ki jingiakhleh ba shyrkhei jong ki aiñ bym lah map, dei ka phatok ba khlem kut jong ki daw ka jingpynlong; hynrei khlieh jong kine ki aiñ baroh, hapoh bad lyngba iwei pa iwei i phngit jong ka met bad ka bor don tang u wei uba don ka hukum jong u, ka lyer ka beh, ka ding ka meh u slap u hap: bad ka jingiap ka thap ha man la ki jaka jaka.

Ki Kyntien Ka Kmie Bakhuid: Sayings of Holy Mother Sarada Devi

Büd hato ka syrngiew jong u kam long ka dur? Kum haba phi leit duwai, u pynpaw ïa lade lyngba ka dur.
Naduh ki por hyndai hynthai baroh, ki briew ki ju ioh jinglaitluid da kaba mane blei. Kim khein kumta? U Sri Ramakrishna um ju sngewbha ïa ka jingiapher para briew. Ki Brahmon lane ki Lyngdoh ki don kylleng sawdong. Hynrei phi dei ban kynmaw ba ïa ki riewkhuid la kha khnang ba kin long ka lynti ïa ki para briew bad uwei pa uwei na ki un kren ha ki sur kiba pher. Don bun ki rukom ba ngi lah ban sngewthuh ïa ka jingshisha bad kine baroh ki long kiba dei suda. Ngi lah ban ai nuksa kum u dieng u ba don bun bha ki sim kiba lieh, kiba iong bad kiba saw kiba dem ha u bad kiba pynmih la ki sur ba pher ba pher. Hynrei wat la ngi iohsngew ïa ki sur ba pher pynban ngim ju ong ba kata ka sur ka long ka jong kata ka sim bad ban ieh noh ïa kawei pat hynrei bunsien ngi shait ong tang kawei bad kata ka long ba ngi ong ba ka dei ka jingpah ki sim.
Ka jingniew haba ngi khot ïa ka kyrteng u Blei ka long tang ban pynleit ïa ka jingmut jong ngi sha u. Ka jingmut barobor ka ju iaid kylleng kylleng. Kumta lyngba katei ka lad, ngi lah ban leit ha jan u Blei. Ha kaba iai ialap ïa ka kyrteng jong u Blei wat la ym shym la iohi ïa ka dur jong u, kane ka pynlong ïa u ba ïa ka sur jong u lah ban ioh sngew.
Ki nongbud ba shitrhem ki don bha ha kito ki por. Ki leit tang ban wad shaphang ka jingsngewthuh ïa u Blei. Ki la im ka jingim jakhlia ha ki por mynshuwa. La u bnai la tap da u lyoh suda. Hynrei une u lyoh un khuid hi suki suki; bad dei kumta ba ngi sa lah ban iohi ïa u bnai. Hato uta u lyoh u ju jah kyndit kyndit. Kumta ka long kumjuh ruh shaphang kiei kiei ba kynja mynsiem. Haba uno uno u la sngewthuh shaphang u Blei, u sa tip shaphang ïa Iade bad u ba kumno u long.
Ko khun jong nga, Phi tip ba u kynrad jong nga u ñiew kor ïa ki kynthei baroh kum ki kmie ba shisha. Mynta u la iehnoh ïa nga hangne ha ka pyrthei ban pynphriang bad pynsngewthuh ïa ka jingmut ka jinglong kmie ha ka pyrthei.
Nga long ka kmie ïa kiba sniew, kumjuh ruh kum ïa ki babha.
Lada u khun jong nga, u la ngam jyllop ha ka ktieh ne ka jakhlia, tharai ym dei ma nga hi ka ban Shim ïa u bad ban ñiiad ban pynkhuid da la ki ksang kti jong nga hi?
Khun jongnga lada Phi kwah ban suk wat ju peit khmat pat ïa ka pop kiwei. Hynrei peit ïa la ka jong. To tip ba Phi dei ban don ka jingiadei lok ha baroh ka pyrthei. Ym don uwei ruh u nongwei. Ka pyrthei ka dei ka jong nga jongphi.
Shibun kiba kyrpad Blei tang haba shem jynjar. Hynrei uta u ba la aiti mon sngewbha ha u kynrad naduh dang khynnah un ioh ki jingkyrkhu.
Lada ngi phet sha u Blei, ka nusib ne ka hok kam lah leh ei ei. Ka ei ïa kum kita ki briew.

Blei, ka nusib ne ka hok kam lah leh ei ei. Ka ei ïa kum kita ki briew.

Ka Jingkren U Swami Vivekananda ha Chicago: Ka Niam Buddhist

The Buddha by Davina Maurer, The Art Institute of Chicago

26 tarik, Nailur, 1893


Ngam dei u Buddhist, kumba phi la iohsngew, hynrei nga dei. Lada ha China, ne Japan ne Ceylon ki bud ia ki jinghikai jong u Kynrad bakhraw jong ki, ka India ka mane ia U kum U Blei ba wan long briew ha pyrthei. Phi la iohsngew ba ngan sa kren kynthah ia ka niam Buddhist, hynrei da kata nga kwah ba phin sngewthuh ia kane. Khamtam na nga u ban kren kynthah ia uta uba ngan mane ia U kum U Blei ba wan long briew ha pyrthei; hynrei ka jing sngewthuh jong ngi ia U Buddha ka long ba ki nongbud jong u kim pat sngewthuh bha ia U. Ka jingiadei jong ka niam Hindu (da ka niam Hindu nga mut ka niam jong ki Vedas) bad ka niam Buddhist ha kane ka por mynta ka long kumjuh kum ka niam ki Jew bad ka niam Khristan., U Jisu u dei u Jew, bad U Sakya Muni, u Hindu. Ki Jew, ki kyntait, ia U Jisu, ki sah narphna ia U bad ki Hindu ki pdiang ia U Sakya Muni kum U Blei bad mane ia U. Hynrei ka jingiapher bashisha bangi ki Hindu, ngi kwah, ban pyni ba ka niam Buddhist ba mynta, ka long ba ngi dei ban sngewthuh ba ki jinghikai U Buddha ki shong hangne : U Sakya Muni um shym wan ban ialap ei-ei kaba thymmai, u, ruh, kum U Jisu U wan ban pynim ym ban pynjot. Tang ba ha ka liang U Jisu, dei ki riewrim ki Jew ki bym sngewthuh ia u, katba ha ka liang U Buddha dei ki nongbud jong u hi ki bym sngewthuh ia ki jingkordor ki jinghikai jong u kumba ki Jew. Kim shym sngewthuh ia, ki jinghikai ha ka Testamen barim. Kum juh ki Buddhist kim shym sngewthuh ia ki jinghikai ba shisha ka niam Hindu. Sa shisien nga ong biang ba u Sakya Muni um shym wan ban pynjot, hynrei u long ka jingpyndep, ka jingkut bad jingpynbha jong ka niam Hindu.
la ka niam Hindu la ia pynbynta ha ki ar bynta; ki jinglehniam bad ka mynsiem. la kiba dei bad ka mynsiem barabor la ju pule bniah da ki riewniam.
Ha ka niam Hindu ym ju don jingia bynta jaid. U briew uba na ka jaid bahalor bad u briew ba na ka jaid bapoh ki lah ban long ki riewniam ha India bad kita ki jaid ki ia long lang kawei. Ha ka niam ym ju don jingiapher jaid; ka jingiapher jaid ka long tang kaba shu pynmih hi ha ka imlang sahlang. U Sakya Muni u long u riewniam, bad ka dei ka burom jong u ba u don ka mynsiem ba kylluid ban pynpaw ia ka jingshisha ba la buhrieh ha ki Vedas bad u la pynphriang ia ki kylleng ka pyrthei. U dei ma u uba nyngkong tam eh ban seng ia ka jingialap, u long ba nyngkong eh ban pyrkhat ban pynkylla niam.
Ka burom bakhraw jong une U Nonghikai ka long na ka bynta ka jingisynei jong u ia baroh, khamtam ia kiba bieit bad baduk. Katto katne na ki nongbud jong u ki long ki Brahmin. Ha ka por jong U Buddha ka Sanskrit kam long shuh ka ktien ba kren ha India. Ka long ha kata ka por tang ka ktien ha ki jingthoh ki riewstad. Katto katne na ki nongbud Brahmin jong U Buddha ki kwah ban kylla ia ki jinghikai jong u sha ka ktien Sanskrit, hynrei u ong ha ki, “Nga wan na ka bynta kiba duk, kiba rangli, shah ngan kren ha ka ktien jong ki.”Kumta haduh mynta kham bun na ki jinghikai jong u ki long ha ka ktien jong kata ka por ha India.
Lada ka long katno katno ka jingstad pyrkhat ne ka jingstad hikai, katba dang don ka jingtlot ha ka mynsiem briew, katba dang don ka jingiam na ka mynsiem u briew na ka bynta ki jingtlot jong u, kan dang don ka jing ngeit ha U Blei.
Ha ka liang jong ka jingstad pyrkhat ki nongbud jong u kynrad bakhraw ki lynthaw ialade ha ki mawsiang bym jukut jong ki Veda bad kim lah ban pynpait ia ki, bad ha kawei pat ka liang ki shim noh na ka jaid bynriew ia uta U Blei bymjukut Uba baroh ki kynthei bad rangbah baroh ki snoh sngewtynnat. Ka jingmih nangta “ka long ba ka niam Buddhist ka duh noh ha ‘India, ‘ka ri ha kaba la Kha ia ka.
Ha kajuh ka por, ka niam Hindu ka duh noh kawei kaba kongsan eh, kata ka long ka mynsiem pynbha ba shitrhem, ka jingisynei bad leh isynei ia baroh, kata ka mynsiem pynkhraw, jong ka niam Buddhist kaba la wanrah iaki paitbah bad pynlong ia ka India, baroh kiba khraw mynsiem, kat haduh ba ki nongthoh, history na Greece ban thoh shaphang ka India ha kata ka por, ba ym ju don uno-uno u Hindu u ban kren lamler ne ka kynthei – Hindu ka ban long ka bym khuid.
Ka niam Hindu kan nym lah long khlem ka niam Buddhist, ne ka niam Buddhist khlem ka niam Hindu. Kumta phi lah ban mutdur ka mut aiu ka jingia pait jong kine ki ar. U Buddhist um lah ban ieng hi khlem ka jabieng bad bor pyrkhat jong u Brahmin lymne u Brahmin khlem ka mynsiem u Buddhist. Kane ka jingiapait hapdeng u Buddhist bad u Brahmin ka la wanrah ia ka jing kyllon jong ka India. Dei namarkata ka daw ba ka India la shong shnong da ki laispah millian ki nongkhrong, bad dei na kata ka daw ba ka India ka long ka mraw jong ki nonghiar thma nongwei da ki hajar snem. To namarkata ngin pyniasoh biang ia ka bor pyrkhat bakhraw jong ki Brahmin bad ka mynsiem bakhraw, ba kylluid jingmut jong u Kynrad bakhraw.

Ki Kyntien Ka Kmie Bakhuid

Sri Sarada Devi

Ka kham bha ban khot ia u Kynrad da la ka dohnud baroh tang shisien ban ia kaba shu iai pyrta ia ka kyrteng jong u da ki spah sien khlem pynleit jingmut ei ei. Kan myntoi aiu ban shu khot ia ka kyrteng jong U baroh shi sngi haba ka jingmut pat donkam ban da pynleit jingmut bha khnang ban ioh ia ki jingkyrkhu u Blei.
Shibun kiba kyrpad Blei tang haba shem jynjar. Hynrei uta u ba la aiti mon sngewbha ha u kynrad naduh dang khynnah un ioh ki jingkyrkhu.
Lada ngi phet sha u Blei, ka nusib ne ka hok kam lah leh ei ei. Ka ei ia kum kita ki briew.
Ka kham bha ban khot ia u Kynrad da la ka dohnud baroh tang shisien ban ia kaba shu iai pyrta ia ka kyrteng jong u da ki spah sien khlem pynleit jingmut ei ei. Kan myntoi aiu ban shu khot ia ka kyrteng jong u baroh shi sngi haba ka jingmut pat kam don? Ngi don kam ban da pynleit jingmut bha khnang ban ioh ia ki jingkyrkhu u Blei.
Kynmaw ban burom ia la ka kmie bad ba ka dei ka kamram ba kongsan tam. Hynrei ka pher roi pat lada ka ialeh pyrshah ia phi ban roi sha ka jingbha.
U briew ba sotti u kham laitluid lada u duwai ne ym duwai ia u Blei. Un wan kloi ha jan jong u lada u tur ban wan sha u.
Ngi dei ban ainguh ia u Blei shuwa ban bam. Ngim dei ban bam khlem da ainguh. Kumba ka jingbam jong phi ka long, kumta ka snam jong phi ruh kan long.
Niuma, khun, haba phi ainguh ia u Blei phi dei ban sngew ia u kum la u jong bad ong, ‘Ale, shong bad bam ia kane ka jingbam. Bad mutdur ba u la wan, u la shong bad la bam ia ka jingbam. Hato ka donkam ba ngin da ialeh ki kam phylla haba ngi shakri ia u ? Kine ki long tang ki jingleh kiba ngi ju leh ia la kiba ha iing ha sem haba ki wan kai. Ngi dei ban- sngew ia u kum ngi hi. U Kynrad da shisha u pdiang hun ia ki jingainguh jong ngi.

Ki Kyntien Ba Kyntang U Ramakrishna


La pynkylla da I Bah P S Lyngdoh

From the pages of Gospel of Sri Ramakrishna
(part of an ongoing project by Ramakrishna Mission, Sohra)

Sketch by Kimaya Thakkar


Kynrad bad u Nongbud
Rymphang 1882


Ka jingleit jngoh ba ar u M ia u Ramakrishna kala jia long haka baranda phang shathie mihngi kumba 8(phra) baje ei ei mynstep. Kala dei ka por khitmoh ia u kynrad ba u nong khitmoh u dang slem, mar ia poi ka dang dei ka por slap, ka lyer khriat ka dang iai beh, ula kup da i jainkup ba stang thoh sawdong. Haba la iohi ia u M, u kynrad ula ong. “Te, phi la wan. Kala bha eh. Shong shong hangne.”U la shu phuh samrkhie. Ula jyngngan kumno re haba ula kren.
U Ramakrishna (ha u M): “Hangno phi shong?”
U M: Ha Kolkata, babu.”
U Ramakrishna: “Hangno phi sah shane pat?”
U M: Nga sah ha Baranagore ha iing i hymmen tymmen u Ishan Kaviraj.
U Ramakrishna: “O, ha iing u Ishan? Ka bha eh, kumno u long u Keshab mynta? Ula shitom jur te.”
U M: Hooid kein nga ruh nga la iohsngew kumta, hynrei nga ngeit ba ila koit mynta.”
U Ramakrishna: Nga la buh -thong ban duwai lehniam iaka Mei-blei da ka snepkor ba im bad ka shini khnang ban koit noh u Keshab. Teng teng dang phyrngab haki por mynstep, nga ju khie bad ialam hakhmat jong ka. Ko Mei-blei, sngewbha to punkhiah pat ia u Keshab. Lada u Keshab ym don shuh, badno ngan ia kren ia khana pat haba nga leit ha Kolkata. Bad dei namarkata ba nga la kut jingmut ban tyrwa haka Mei-blei da u snepkor bad ka shini.
To iathuh ia nga, phi da tip shisha ba u Mr. Cook uba la wan ha Kolkata? Ka dei shisha ba ula ai jingkren? Shisien u Keshab ula ialam ia nga ha ka kynja liang ba pyniaid da ka tdem bad une u Mr. Cook ula don lang ha kata ka kynhun.
M: Hooid babu, nga la iohsngew kumta hi; hynrei ngam pat ju iohsngew ia ki jingkren jong u. Ngam da tip bha shaphang jong u.
U Ramakrishna: U hynmen u Pratap u la wan hangne. U la sah katto-katne sngi. Um don kam don jam ban trei bad u la ong ba u kwah ban sah hangne. Nga tip ba u la iehnoh ia la ka tnga bad ia la ki khun ha u kthaw kurim la jong. U la iehnh bein ia ki! Kumta nga la ai jingsneng tyngeh ia u. Tang ban im kam kai! U dei u kpa jong bun ngut ki khun! La ki para-marjan kin bsa kin pynheh-pynsan ia ki! Um shym la don rain don rem ei ei ba kiwei kin bsa kin btiah ia ka tnga bad ki khun jong u bad ba kin shong kin sah haiing u kthaw kurim. Nga la tim tyngeh ia u bad nga la ong ba u dei ban wad la ka kam. Te, u la mon hi ban mih noh nangne.
“Phi la shongkurim?”
M: Hooid babu.
U Ramakrishna(da kaba kyiuh): Oh Ramlal!(U pyrsa jong u Ramakrishna, bad u lyngdoh ka iingmane ka Blei Kali) Ah, u la shongkurim.
Kum u briew uba la leh kam sang bashyrkhei, u M u la shong khlem khih, u pyndem la ki khmat hapoh. U la pyrkhat.“Ka long kaba sang seh ban shongkurim?.
U Kynrad u la bteng pat, “Phi la don khun don kti?”
U M ha kane ka khyllipmat te u la kyndeh ka dohnud. U la pasiaw ha ka sur kaba kyiuh, “Hooid babu, nga la don khun.”
U Ramakrishna u la kren sngewsih kthang, Wow ko mei jong nga! U la da don khun ruh!
Ba kumta u M ba la shah mai u la shongkhop khlem kren shikyntien ruh. U la sngew jah burom katta katta. Hadien khyndiat por, u Ramakrishna u la peit ia u da ka khmat kaba sbun bad kaba sngewieid:
Peit shane, phi don ka jinglong babha de. Nga tip ia ki da kaba peit ha ka shyllangmat uno uno u briew, ha ki khmat jong u bad kumta ter ter. Te, iathuh ianga mynta, ka tnga jongphi ka long kaba kumno? Ka don kano kano ka jinglong bakynja mynsiem, ne ka don ha ka jingshah khring ha ki bor maian ka pyrthei?.
M: Ka shu biang hi. Hynrei nga tieng ban ong ba ka long ka briew kaba dang duna ha ka jingnang-jingstad U Kynrad (ha ka dak bym i hun mynsiem). Bad phi pat phi long u briew uba lanang-lastad!
M u ba la dang hap ban dang sngewthuh ia ka jingiapher hapdeng ka jingnang-jingstad bad ka jingbieit. Kat haduh kane ka khyllipmat ka jingsngewthuh jong u ka long ba uno uno uba la ioh jingnang-jingtip na ki kot pule bad ki skul. Hadien pat u la sngewthuh ia la ka jingsngewthuh bakla jong u. La pynsngewthuh ia u ban tip ia u Blei ka long ka jingnang-jingstad hynrei tang ban tip ia u ka long ka jingbieit. Haba u Ramakrishna u la pynpaw. “Bad phi long u briew uba lanang-lastad, ka jingsngew khyllew u M ka la nang ktah shuh shuh.
U Kynrad: Niuma, phi ngeit ha u Blei ba don dur ne M: Are u la nang lyngngoh shuh shuh halade: Kumno u briew u lah ban ngeit ha u Blei ba khlem dur haba man u briew u ngeit ha u Blei ba don dur? Bad lada u briew u ngeit ha u Blei ba khlem dur, kumno pat u briew u ngeit ba u Blei u don dur? Ka lah seh ban ong ba kine baroh ar ki jingmut ba ia takhuh-pakhuh kin long kiba shisha ha kajuh ka por? Ka lah mo ka kynja um kaba lieh kum ka dud kan long iong?.
M: Babu, nga kham sngewmon ban pyrkhat ia u Blei ba khlem dur.
Kynrad: Hooid, kaba bha. Ka biang hi ban don jingngeit ha kaba kumno kumno ruh. Phi ngeit ha u Blei ba khlem dur kata ruh ka long kaba shisha. Hynrei man ka khyllipmat wat ju pyrkhat ba tang kane ka long kaba shisha bad baroh kiwei pat kiba bakla. Kynmaw ba u Blei ba don dur ka long kajuh hi kum u Blei ba khlem dur. Hynrei skhem jingmut triang ha la ka jong ka jingngeit.
Ka jingpynshai ba baroh ar ki long shisha kumjuh ka pynlyngngoh ia u M. Um pat la ju ioh jinghikai kumta na ki kot. Ba kumta, ka jingsngew khyllew jong u ka la nang kham hiar shuh shuh, hynrei naba kam shym pat la pynduh-pyndam syndon ia ka jingsngew sarong jong u, u la ia pyn-i nia shuh shuh bad la u Kynrad.
M: Babu, tharai lada u briew u ngeit ha u Blei ba don dur. Ka tikna ba Um dei kum ka dur dewbyrtha!
Kynrad (da kaba knieh ktien). Hynrei, balei ka dur dewbyrtha? Ka dei ka dur jong u Mynsiem.


(yn dang bteng …..)